{"id":199,"date":"2024-05-06T06:32:43","date_gmt":"2024-05-06T06:32:43","guid":{"rendered":"https:\/\/ondarebizia.deusto.es\/?p=199"},"modified":"2024-05-06T08:46:13","modified_gmt":"2024-05-06T08:46:13","slug":"jose-fagoaga-estatu-batuak-1981-gaur-egun","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ondarebizia.deusto.es\/eu\/jose-fagoaga-estatu-batuak-1981-gaur-egun\/","title":{"rendered":"JOS\u00c9 FAGOAGA [Estatu Batuak, 1981 &#8211; gaur egun]"},"content":{"rendered":"<div class=\"wp-block-media-text alignwide is-stacked-on-mobile\"><figure class=\"wp-block-media-text__media\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"300\" height=\"225\" src=\"https:\/\/ondarebizia.deusto.es\/wp-content\/uploads\/2024\/05\/cbba5def-73b9-9866-ae69-2ea747614441_300.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-193 size-full\"\/><\/figure><div class=\"wp-block-media-text__content\"><p><strong>Elkarrizketaren data:<\/strong> 2012\/07\/11<\/p><p><strong>Elkarrizketatua:<\/strong> Jos\u00e9 Fagoaga Bergara<\/p><p><strong>Ikertzailea:<\/strong> Ainara Puerta Larra\u00f1aga<\/p><p><strong>Hizkuntza:<\/strong> Euskera \/ Euskara<\/p><\/div><\/div><hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/><div class=\"wp-block-group alignfull descripcion-completa is-layout-constrained wp-block-group-is-layout-constrained\" id=\"descripcion-completa\"><h3 class='wp-block-heading'>Deskribapena<\/h3><p>Jos&eacute; Fagoaga, nacido el 4 de diciembre de 1942 en Aranaz (Arantza), fue el cuarto de siete hermanos y hermanas. Se cr&iacute;o en el caser&iacute;o Galtzada, ayudando en las labores de ganader&iacute;a. En el a&ntilde;o 1981, Jos&eacute; decidi&oacute; emigrar a Estados Unidos, donde ya se encontraba su hermano Isidro. Isidro logr&oacute; realizar con un abogado las gestiones para que Jos&eacute; pudiera ir y, de esta forma, &eacute;l llego con un contrato de trabajo de tres a&ntilde;os, como pastor. En aquella &eacute;poca, los emigrantes espa&ntilde;oles a Estados Unidos eran muchos, por lo que hab&iacute;a un cupo reducido. Adem&aacute;s, deb&iacute;a presentarse el pasaje de vuelta con antelaci&oacute;n para que, en caso de que la persona quisiera regresar, los gastos estuvieran pagados. Jos&eacute; recuerda el trayecto desde Aranaz a Elko, incluyendo varios viajes en avi&oacute;n: &ldquo;Vinimos desde Madrid a Nueva York. Luego, desde Nueva York a Salt Lake, y desde Salt Lake a Elko en un peque&ntilde;o avi&oacute;n. Yo llegu&eacute; as&iacute;, pero hab&iacute;a algunos que iban a Idaho, otros a Colorado, otros a Arizona. Iban a muchas provincias, a muchos estados.&rdquo; Jos&eacute; recuerda la ayuda que les prestaron los cubanos en los aeropuertos, ya que sab&iacute;an castellano e ingl&eacute;s.<\/p><p><\/p><p>Empez&oacute; a trabajar con las ovejas de inmediato, en el rancho de Korta &ldquo;Korta Ranch&rdquo; y recuerda que pudo adaptarse f&aacute;cilmente gracias a su hermano, que fue su campero durante el primer a&ntilde;o. El trabajo de pastor era un trabajo solitario, que se realizaba en parejas en invierno y en solitario en verano. Caminaban durante meses por caminos de monte con caballos, perros y m&aacute;s de mil ovejas. Tras tres a&ntilde;os, Jos&eacute; tuvo que regresar a Bilbao ya que finalizaba el permiso para permanecer en Estados Unidos. Tras una estancia de un mes, regres&oacute; de nuevo a Estados Unidos para trabajar de pastor y, gracias a esto, se pudo librar de realizar el servicio militar. Jos&eacute; recuerda que su primer sueldo fue de 185 &ldquo;pesos&rdquo;, el m&iacute;nimo que por ley pod&iacute;an pagarle. Este sueldo era lo justo para poder vivir como pastor, sin embargo, s&iacute; era una cantidad importante al cambio del d&oacute;lar a la peseta espa&ntilde;ola.<\/p><p><\/p><p>Los d&iacute;as en los que bajaban al pueblo, a Elko, los vascos se juntaban en el &ldquo;Star Hotel&rdquo;, en el que muchos de ellos viv&iacute;an. El restaurante del hotel ten&iacute;a zonas y men&uacute; diferenciado para los estadounidenses y para los vascos: &ldquo;El Star Hotel tiene su propio rinc&oacute;n donde el vasco come diferente. Eso sale m&aacute;s barato, todos los americanos comen de carta. (&hellip;) Para nosotros, los vascos, tocan una campana &ldquo;pon-po-po-pon&rdquo; y una extraordinaria cuadrilla com&iacute;amos aparte, aquello sol&iacute;a ser m&aacute;s barato. Los americanos comen los steak y lo mejorcito. Y aprovechaban con nosotros el resto de alimentos, m&aacute;s barato y mucha cantidad.&rdquo;&nbsp; Durante estos a&ntilde;os, Jos&eacute; ha mantenido algunas costumbres vascas como jugar al mus o vestirse con trajes t&iacute;picos para celebrar fiestas. Para ello, es miembro de la asociaci&oacute;n Elko Euskaldunak. Actualmente, Jos&eacute; es el &uacute;nico vasco que sigue viviendo en el Star Hotel y lamenta que ya no sea tan concurrido: &ldquo;Una gran cuadrilla, los mayores, los retirados, viv&iacute;an aqu&iacute;. Y nosotros aqu&iacute; desapareciendo. Unos se fueron a Espa&ntilde;a, otros fallecen. &iexcl;Se acab&oacute;! No llegan nuevo, &iexcl;se acab&oacute; la funci&oacute;n!&rdquo;<\/p><p><\/p><p>Despu&eacute;s de 17 a&ntilde;os trabajando para Henry Korta en Elko, Jos&eacute; trabajo durante otros 10 a&ntilde;os cuidando ovejas en Utah y California. Despu&eacute;s de casi tres d&eacute;cadas trabajando como pastor en diferentes estados, comenz&oacute; a trabajar en Elko como limpiador de escuelas, entre ellas una escuela llamada North Site. Durante este tiempo, Jos&eacute; ha vuelto en dos ocasiones al Pa&iacute;s Vasco, a visitar la familia. En los &uacute;ltimos a&ntilde;os, ha estado pensando en regresar definitivamente, pero eso es algo que sopesar&aacute; cuando se jubile. De momento, opina que el coste de la vida es demasiado alto en el Pa&iacute;s Vasco.<\/p><\/div><h3 class=\"wp-block-heading\">Elkarrizketatuaren helmugako lekua(k)<\/h3><div class=\"wp-block-group grupoEntrevista is-layout-flow wp-block-group-is-layout-flow\"><p><strong>Elkarrizketatuaren helmugako udalerria:<\/strong> Elko<\/p><p><strong>Elkarrizketatuaren helmugako herrialdea:<\/strong> Estatu Batuak \/ Estados Unidos \/ United States<\/p><p><strong>Elkarrizketatuaren helmugako eskualdea:<\/strong> Nevada<\/p><\/div><hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/><h3 class=\"wp-block-heading\"><\/h3><hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/><h3 class=\"wp-block-heading\">Elkarrizketatuaren jatorria<\/h3><p><strong>Elkarrizketa zein herrialdetan egin den:<\/strong> Espainia \/ Espa\u00f1a<\/p><p><strong>Elkarrizketa zein eskualdetan egin den:<\/strong> Nafarroa \/ Navarra<\/p><p><strong>Elkarrizketa zein udalerritan egin den:<\/strong> Arantza<\/p><hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/><h3 class=\"wp-block-heading\">Elkarrizketa non egina<\/h3><p><strong>Elkarrizketa zein herrialdetan egin den:<\/strong> Estatu Batuak \/ Estados Unidos \/ United States<\/p><p><strong>Elkarrizketa zein eskualdetan egin den:<\/strong> Nevada<\/p><p><strong>Elkarrizketa zein udalerritan egin den:<\/strong> Elko<\/p><hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/><h3 class=\"wp-block-heading\"><\/h3><p><strong>Elkarrizketan aipatutako pertsonak:<\/strong> Isidro \t \tFagoaga, &#8221; \tPatxiku\t &#8220;, Henry \t \tKorta, Joxe Mari\t \tZagazuga<\/p><p><strong>Elkarrizketan aipatutako lekuak:<\/strong> Arantza\t \/ \tAranaz, Donostia\t \/ \tSan Sebasti\u00e1n, Kalifornia\t \/ \tCalifornia, Madril\t \/ \tMadrid, New York\t \/ \tNueva York, Bilbao, Elko, Lesaka, Salt Lake City, Irun, Sunbilla, Utah<\/p><hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/><p><strong>Kategoriak:<\/strong><ul class=\"post-categories\"><li><a href=\"https:\/\/ondarebizia.deusto.es\/eu\/category\/adiskideak-eta-harremanak\/\" title=\"Adiskideak eta harremanak\">Adiskideak eta harremanak<\/a><\/li><li><a href=\"https:\/\/ondarebizia.deusto.es\/eu\/category\/aisia-eta-astialdia\/\" title=\"Aisia eta astialdia\">Aisia eta astialdia<\/a><\/li><li><a href=\"https:\/\/ondarebizia.deusto.es\/eu\/category\/aisia-jaiak-eta-folklorea\/\" title=\"Aisia, jaiak eta folklorea\">Aisia, jaiak eta folklorea<\/a><\/li><li><a href=\"https:\/\/ondarebizia.deusto.es\/eu\/category\/amerika\/\" title=\"Amerika\">Amerika<\/a><\/li><li><a href=\"https:\/\/ondarebizia.deusto.es\/eu\/category\/artzaintza\/\" title=\"Artzaintza\">Artzaintza<\/a><\/li><li><a href=\"https:\/\/ondarebizia.deusto.es\/eu\/category\/beste-batzuk\/\" title=\"Beste batzuk\">Beste batzuk<\/a><\/li><li><a href=\"https:\/\/ondarebizia.deusto.es\/eu\/category\/beste-herrialde-batean-bizitzea\/\" title=\"Beste herrialde batean bizitzea\">Beste herrialde batean bizitzea<\/a><\/li><li><a href=\"https:\/\/ondarebizia.deusto.es\/eu\/category\/estatu-batuak\/\" title=\"Estatu Batuak\">Estatu Batuak<\/a><\/li><li><a href=\"https:\/\/ondarebizia.deusto.es\/eu\/category\/etorkizunerako-aukerak\/\" title=\"Etorkizunerako aukerak\">Etorkizunerako aukerak<\/a><\/li><li><a href=\"https:\/\/ondarebizia.deusto.es\/eu\/category\/euskal-sukaldaritza\/\" title=\"Euskal sukaldaritza\">Euskal sukaldaritza<\/a><\/li><li><a href=\"https:\/\/ondarebizia.deusto.es\/eu\/category\/euskaldunen-elkarteak-eta-euskal-etxeak\/\" title=\"Euskaldunen elkarteak eta euskal etxeak\">Euskaldunen elkarteak eta euskal etxeak<\/a><\/li><li><a href=\"https:\/\/ondarebizia.deusto.es\/eu\/category\/euskaldunen-komunitatea\/\" title=\"Euskaldunen komunitatea\">Euskaldunen komunitatea<\/a><\/li><li><a href=\"https:\/\/ondarebizia.deusto.es\/eu\/category\/euskara\/\" title=\"Euskara\">Euskara<\/a><\/li><li><a href=\"https:\/\/ondarebizia.deusto.es\/eu\/category\/familia-bizitza\/\" title=\"Familia bizitza\">Familia bizitza<\/a><\/li><li><a href=\"https:\/\/ondarebizia.deusto.es\/eu\/category\/helduera-eta-harrera\/\" title=\"Helduera eta harrera\">Helduera eta harrera<\/a><\/li><li><a href=\"https:\/\/ondarebizia.deusto.es\/eu\/category\/helmugarainoko-bidaia\/\" title=\"Helmugarainoko bidaia\">Helmugarainoko bidaia<\/a><\/li><li><a href=\"https:\/\/ondarebizia.deusto.es\/eu\/category\/hizkuntzak\/\" title=\"Hizkuntzak\">Hizkuntzak<\/a><\/li><li><a href=\"https:\/\/ondarebizia.deusto.es\/eu\/category\/migrazio-aurrekariak\/\" title=\"Migrazio aurrekariak\">Migrazio aurrekariak<\/a><\/li><li><a href=\"https:\/\/ondarebizia.deusto.es\/eu\/category\/moldatzea\/\" title=\"Moldatzea\">Moldatzea<\/a><\/li><li><a href=\"https:\/\/ondarebizia.deusto.es\/eu\/category\/musa\/\" title=\"Musa\">Musa<\/a><\/li><li><a href=\"https:\/\/ondarebizia.deusto.es\/eu\/category\/noizbehinkako-bisitak\/\" title=\"Noizbehinkako bisitak\">Noizbehinkako bisitak<\/a><\/li><li><a href=\"https:\/\/ondarebizia.deusto.es\/eu\/category\/osasuna\/\" title=\"Osasuna\">Osasuna<\/a><\/li><\/ul>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Elkarrizketaren data: 2012\/07\/11 Elkarrizketatua: Jos\u00e9 Fagoaga Bergara Ikertzailea: Ainara Puerta Larra\u00f1aga Hizkuntza: Euskera \/ Euskara Deskribapena Jos&eacute; Fagoaga, nacido el [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":193,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"site-sidebar-layout":"default","site-content-layout":"","ast-site-content-layout":"default","site-content-style":"default","site-sidebar-style":"default","ast-global-header-display":"","ast-banner-title-visibility":"","ast-main-header-display":"","ast-hfb-above-header-display":"","ast-hfb-below-header-display":"","ast-hfb-mobile-header-display":"","site-post-title":"","ast-breadcrumbs-content":"","ast-featured-img":"","footer-sml-layout":"","ast-disable-related-posts":"","theme-transparent-header-meta":"","adv-header-id-meta":"","stick-header-meta":"","header-above-stick-meta":"","header-main-stick-meta":"","header-below-stick-meta":"","astra-migrate-meta-layouts":"default","ast-page-background-enabled":"default","ast-page-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-4)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"ast-content-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"footnotes":""},"categories":[277,559,206,316,515,317,210,517,358,724,355,356,279,216,319,205,273,215,516,725,315,723],"tags":[],"class_list":["post-199","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-adiskideak-eta-harremanak","category-aisia-eta-astialdia","category-aisia-jaiak-eta-folklorea","category-amerika","category-artzaintza","category-beste-batzuk","category-beste-herrialde-batean-bizitzea","category-estatu-batuak","category-etorkizunerako-aukerak","category-euskal-sukaldaritza","category-euskaldunen-elkarteak-eta-euskal-etxeak","category-euskaldunen-komunitatea","category-euskara","category-familia-bizitza","category-helduera-eta-harrera","category-helmugarainoko-bidaia","category-hizkuntzak","category-migrazio-aurrekariak","category-moldatzea","category-musa","category-noizbehinkako-bisitak","category-osasuna","pais-de-destino-del-entrevistado-estatu-batuak-estados-unidos-united-states-eu","ciudad-o-municipio-de-destino-de-elko-eu","pais-del-entrevistado-a-espainia-espana-eu","ciudad-o-municipio-del-entrevist-arantza-eu","personas-citadas-patxiku-eu","personas-citadas-henry-korta-eu","personas-citadas-isidro-fagoaga-eu","personas-citadas-joxe-mari-zagazuga-eu","lugares-citados-arantza-aranaz-eu","lugares-citados-bilbao-eu","lugares-citados-donostia-san-sebastian-eu","lugares-citados-elko-eu","lugares-citados-irun-eu","lugares-citados-kalifornia-california-eu","lugares-citados-lesaka-eu","lugares-citados-madril-madrid-eu","lugares-citados-new-york-nueva-york-eu","lugares-citados-salt-lake-city-eu","lugares-citados-sunbilla-eu","lugares-citados-utah-eu","entrevistador-a-ainara-puerta-larranaga-eu"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ondarebizia.deusto.es\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/199","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ondarebizia.deusto.es\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ondarebizia.deusto.es\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ondarebizia.deusto.es\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ondarebizia.deusto.es\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=199"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ondarebizia.deusto.es\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/199\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":200,"href":"https:\/\/ondarebizia.deusto.es\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/199\/revisions\/200"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ondarebizia.deusto.es\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/media\/193"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ondarebizia.deusto.es\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=199"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ondarebizia.deusto.es\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=199"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ondarebizia.deusto.es\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=199"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}